Onluk bozarak çıkarma: onluk bozma adım adım ve oyunla

Onluk bozarak çıkarma nedir?

Onluk bozarak çıkarma, eksilenin bir basamağındaki rakam çıkanın rakamından küçük olduğunda yapılır. 52 − 27'de birlerde 2'den 7 çıkmaz. Bu yüzden onlar basamağından bir onluk "bozulur", yani 10 birliğe çevrilir: 52 artık 4 onluk ve 12 birliktir. 12 − 7 = 5, 4 − 2 = 2, sonuç 25. Onluk bozma, eldeli toplamanın tersidir: toplamada 10 birlik bir onluk olur, çıkarmada bir onluk 10 birlik olur. Onluk bozmadan çıkarma işlemi ise her basamakta üstteki rakam büyük olduğunda yapılır (47 − 23 = 24); onu 2. sınıfta 100'e kadar sayfasında çalışabilirsiniz. Eskiden bu yönteme "komşudan alma" da denirdi; komşulu çıkarma işlemi diye aranan da budur.

Adım adım onluk bozma

1. Sayıları basamaklarına göre alt alta yaz.
2. Birlerden başla. Üstteki rakam alttakinden küçükse, soldaki basamaktan bir onluk boz.
3. Bozduğun basamağın rakamının üstünü çiz ve bir eksiğini yaz (5 → 4).
4. Birlerin önüne 1 ekle (2 → 12) ve çıkar.
5. Diğer basamaklarda aynı kontrolü yap.

Sıfırlı sayılar: 403 − 168

En çok zorlanılan durum, bozulacak basamakta 0 olmasıdır. 403'te onlar basamağı boştur; önce yüzler basamağından bir yüzlük bozulur (10 onluk), sonra bu onluklardan biri bozulur (10 birlik). Yukarıdaki ikinci örnek bunu gösterir. Bu konu 3. sınıfta üç basamaklı sayılarla çalışılır; oyunda "1000'e kadar" seçildiğinde sıfırlı sayılar da gelir.

En sık hatalar

• Küçükten büyüğü çıkarmak yerine büyükten küçüğü çıkarmak: 52 − 27'de birlerde "7 − 2 = 5" deyip 35 bulmak. Bu en yaygın hatadır ve oyun her seferinde "2'den 7 çıkar mı?" diye sorarak önler.
• Bozduktan sonra azaltmayı unutmak: onlarda 5 − 2 = 3 yazıp 35 bulmak.
• Sıfırda takılmak: 403'te onluk bozacak yer bulamamak.

Oyun ve çalışma kağıdı

Alıştırma oyunu onluk bozmalı çıkarmaları tek tek sorar ve yanlışta "2'den 7 çıkar mı?" diye hatırlatır. "Alt alta" oyununda ise çocuk bozduğu rakama dokunur; rakamın üstü çizilir ve yeni rakam küçük yazılır, tıpkı defterde olduğu gibi. Cevap anahtarlı üç PDF, iki ve üç basamaklı işlemleri ve eldeli toplamayla karışık bir sayfayı içerir.

Evde onluk bozma

Bozuk paralarla onluk bozmayı göstermek kolaydır: 5 tane on liralık ve 2 tane bir liralık 52 lira eder. 7 lira vermek için bir on liralığı on tane bir liralığa "bozarsınız". Çocuk bu bozdurmayı bir kez eliyle yapınca, defterdeki onluk bozma da anlam kazanır.